De aanpak van de leegstand in Nederland

2014-09-09

In vrijwel elke Nederlandse plaats zijn ze te vinden. Winkel-, kantoor- en bedrijfspanden die al geruime tijd leeg staan en geen functie meer lijken te krijgen in het hedendaagse straatbeeld. De oorzaak van de leegstand is divers. Niet alleen een krimpende economie is er debet aan. Ook schaalvergroting kan bijvoorbeeld de reden zijn dat een gebouw leeg komt te staan als een onderneming uit zijn jasje groeit en genoodzaakt is door te stromen naar een groter pand. De leegstand waar veel gemeenten mee kampen, biedt echter ook kansen voor het ontwikkelen van nieuwe initiatieven, die mede voorkomen dat buurten verpauperen.

Een dergelijke verloedering lag bijvoorbeeld op de loer in de Groningse Zwanestraat. Zo'n 40 procent van de winkels in deze straat stond langdurig leeg. De gemeente en de pandeigenaren sloegen de handen ineen om het probleem op te lossen en de leefbaarheid te verhogen. De huren van de winkels werden verlaagd, waardoor startende ondernemers gemakkelijker een zaak konden openen. Daarnaast versoepelde de gemeente haar regels met betrekking tot dingen die ondernemers voor hun winkeldeur op straat neer mochten zetten. Inmiddels is het aantal leegstaande panden in de Zwanestraat tot bijna 0 gedaald en zorgen gezellige bankjes, terrassen en fleurige bloembakken voor vernieuwde levendigheid in de buurt.

Buiten te hoge huren en te strenge gemeentelijke regelgeving, kan ook leegstand ontstaan omdat de loop niet goed in een winkelgebied op gang komt en ondernemers besluiten daarom hun nering elders voort te zetten. Met een dergelijk probleem kampt men onder andere in de theatertuin in Enschede. De thans leegstaande winkelruimtes wil men daarom bij wijze van alternatief beschikbaar stellen aan pop-up stores, oftewel tijdelijke winkelconcepten. Daarnaast ziet de pandeigenaar mogelijkheden om de lege ruimtes te laten gebruiken voor tijdelijke exposities en is men in gesprek met een plaatselijke onderwijsinstelling om een winkelruimte als leer-werkplek in te richten waar scholieren ervaring op kunnen doen.

Niet alleen in de kom van dorpen en steden heerst leegstand. Het probleem doemt inmiddels ook op in het buitengebied. Schaalvergroting in de agrarische sector, betekent dat boerderijen leeg komen te staan. In de omgeving van Winterswijk probeert men die leegstand een stap voor te zijn. Mensen die graag landelijk willen wonen, worden aangespoord om gezamenlijk een coƶperatie op te richten die de complete boerderij koopt. Vervolgens is het de bedoeling dat de de verschillende gebouwen op het erf worden omgevormd tot meerdere woningen of appartementen. De bewoners van de nieuw ontstane woningen betalen op hun beurt huur aan hun eigen coƶperatie, die met de binnengekomen gelden de hypotheek aflost.

Dit zijn slechts drie voorbeelden, waaruit blijkt dat leegstand opgelost kan worden als er de bereidheid is om buiten gebaande paden te denken. Elk gebied heeft echter zo z'n eigen problematiek, die doelgericht maatwerk verlangt. Diverse gezamenlijke brainstorm sessies met de lokale overheid, pandeigenaren en buurtbewoners zijn in dat geval vaak een eerste stap in de goede richting om tot een adequate aanpak te kunnen komen.